De Nederlandse koffieroof

In de zeventiende eeuw stond Nederland bekend om zijn bloeiende handel en maritieme macht. De voorspoed werd echter ondersteund door mensonterende praktijken en diefstal, dat eens te meer duidelijk wordt met de Nederlandse koffieroof en de latere productie van koffie. 

In 1616 voerde de dubieuze Pieter van den Broecke (1585-1640), een Nederlandse handelaar in dienst van de VOC (Verenigde Oost-Indische Compagnie), een gewaagde operatie uit waarbij hij koffieplanten wist te ontvreemden uit de havenstad Mokka (Jemen), op dat moment de spil in de koffiehandel. Met deze diefstal en de opkomende populariteit van koffie in Europa zag de VOC de kans om een monopoliepositie te verwerven in de handel van dit uitheemse product.

Van den Broecke, die later betrokken zou zijn bij de genocide op Banda (Indonesië 1621), smokkelde dus enkele koffieplanten en zaden uit Mokka. Deze kostbare lading bracht hij vervolgens naar de Hortus Botanicus van Amsterdam. Hier werd geprobeerd de planten op te kweken, maar helaas bleek het klimaat te kil. Jaren later werd de koffieplant meegenomen naar de Nederlandse kolonie Ceylon (huidige Sri Lanka) en daaropvolgend naar Java, waar ze wel floreerden.

Deze strategische manoeuvre maakte Nederland onafhankelijk van de Arabische en Ottomaanse controle over de koffiehandel. Dit gegeven droeg bij aan de versteviging van de Nederlandse positie als leidende handelsnatie en versterkte de economische basis van het land. De introductie van op slavenarbeid steunende koffieplantages in de Nederlandse koloniën zorgde voor een constante aanvoer van koffie, wat de handel, de concurrentiepositie en het welvaren van de VOC, WIC (West-Indische Compagnie) en Nederland stimuleerde.

De Nederlandse koffieroof van 1616 was een cruciale gebeurtenis die de basis legde voor de latere dominantie van Nederland in de koffiehandel. Het markeerde een keerpunt in de geschiedenis van de wereldwijde koffieproductie en onderstreepte de slinkse, gluiperige en kwaadaardige vastberadenheid van de VOC en de Nederlandse handelaren in de zeventiende eeuw.

Verder lezen, kijken en luisteren:

  • Eggers, De monnik van Mokka, 2018.
  • Morris, Coffee: a Global History, 2019.
  • Wild, Black Gold, 2019.