Herfstige weelde op de streekproductenmarkt in Middelstum

Zaterdag de 26ste september blijkt een prachtige dag voor de streekproductenmarkt op het landgoed (borgterrein) Ewsum. Hoewel het de herfsteditie is, is het op deze ochtend heerlijk nazomerweer in Middelstum. De borg (Gronings voor burcht) ligt op een prachtig terrein, omgeven door water. Wanneer het terrein betreden wordt via de imposante oprijlaan met aan weerszijden een lange bomenrij, dan waan je je met wat verbeelding enkele honderden jaren terug in de tijd. Dit beeld wordt met name opgeroepen door de iets verder van de ingang gelegen geschutskoepel, dat als enige onderdeel is overgebleven van de oorspronkelijke borg en nog in goede en originele staat verkeerd. De verbeelding heeft iets te lijden onder de verzameling retro-trekkers die opgesteld staat bij de ingang van het terrein. Alhoewel deze gemotoriseerde landbouwwerktuigen niet in de voorstelling passen van mijn denkbeeldig verleden, hebben ze zeker hun historische verdiensten gekend.

Wanneer de herfst geassocieerd wordt met voedsel, denk ik aan de gewassen die bij dit seizoen horen en wordt bij mij het beeld opgeroepen van het schilderij Herfst van de Italiaanse kunstschilder Giuseppe Arcimboldo (1527-1593). Hij schilderde in zijn reeks Vier seizoenen, vier portretten die opgebouwd zijn uit de voedselgewassen die in dat seizoen voorhanden zijn. De reeks is bedoeld als metafoor voor het leven en in dit geval een ode aan de herfst. De zomerzon heeft zijn werk gedaan. Het graan is geoogst, de druiven geplukt, de pompoenen en de appels zijn rijp en de paddenstoelen komen tevoorschijn. De gewassen die voorkomen in het gesymboliseerde portret van de herfst zijn onder anderen druiven als haardos en wangen van appels. Een op een oesterzwam lijkende paddenstoel geeft het oor weer, opengebarsten kastanjes vormen de mond en wortelgroenten brengen de nek tot stand. Het bovenlichaam bestaat uit duigen van een wijnvat als eerbetoon aan de wijnproductie die in het najaar op gang komt. Denkend aan de eetwaren op dit schilderij, stap ik de markt op.

Het is meteen raak! Aan de linkerkant van het pad staat een mobiele appelpers waar iedereen met een overschot aan appels flessen kan laten vullen met het vrijgekomen sap. Daarna beginnen de kraampjes met streekproducten. De eerste is niet te missen, want voor het kraampje ligt een immense pompoen met een diameter van minstens 70 centimeter op een doorgezakte palet. Wat het gevaarte weegt, kan de producent niet met zekerheid zeggen, maar hij schat dat het 50 tot 60 kilo aan reuzen pompoenvlees is. Hij vertelt erbij dat pompoenen met deze omvang niet voor de consumptie zijn, maar dienen voor de sier of om mee te doen aan wedstrijden.

Op het pleintje ter linkerzijde van het schathuis (oorspronkelijke veestal van de borg), is het grootste deel van de markt te vinden. Hier geen streekgewassen, maar bewerkte streekproducten. Het eerste standje waar mijn oog opvalt is die van de waddenvarkens. Deze komen mij bekend voor. Wat blijkt, de kraam staat ook op de markt in Groningen. Mijn ervaring leert, wanneer ik voor een kraam met eetwaren sta, dat de vraag of er wat geproefd mag worden altijd positief wordt beantwoord.  Dit doe ik niet alleen vanwege mijn oprechte interesse in de waren of de smaak ervan, maar vooral omdat het een uitstekende manier is om de verkoper te laten praten over de totstandkoming van de producten. In dit geval is het niet anders! De verkoopster barst enthousiast los over de herkomst van de varkens, het ras, de plek waar ze ‘opgevoed’ worden en de uiteenlopende producten die van deze dieren gemaakt worden. Hierna is niet meer nodig om mij tot koop over te laten gaan. Aangeschafte producten: peperige droge worst en een stuk gerookt buikspek.

Vervolgens komen we terecht bij de minder spraakzame standhouder van geitenhouderij ter Veen, die geitenkaas verkoopt met diverse rijpingsgradaties. Mijn blik valt op een grijs witte kaas die, volgens het bijstaande bordje, als oud geclassificeerd wordt. Ook hier kan geproefd worden. De man reikt een stukje van de kaas aan. Het ziet eruit als brokkelige oude kaas met die bijzondere grijze kleur. De geur is vrij neutraal en in eerste instantie smaakt het naar oude kaas. Zout en pittig, maar dan openbaart zich opeens een weeïge smaak die voor mij als kaasliefhebber totaal vreemd is en in combinatie met het hoge zoutgehalte, de kaas, hoe moet ik het noemen, anders laat smaken. Hier geen aangeschafte waar, omdat mijn ogen al op zoek zijn naar iets om deze smaak te neutraliseren.

De mogelijkheid hiervoor komt gelukkig niet veel later bij bakker Henk Post uit Ten Boer, waar stukjes van zijn cranberrykoeken worden aangeboden. Heerlijk! En niet alleen omdat het mij van die dubieuze kaassmaak verlost. De dames ‘van de bakker’ verkopen een keur aan gistbroden, maar ook het traditionele en weer helemaal courante desembrood. Wetende dat dit brood snel uitdroogt, vanwege het ontbreken van moderne broodverbeteraars, krijg ik bij de aanschaf, de tip om het brood licht nat te maken en nog even in de oven te doen wanneer het niet in twee dagen op is. Daar heb je wat aan!

Na het verzamelen van eetbaar goed, is het tijd om wat te drinken. Tot mijn verbazing staat Raúl ‘de Ciderman’ Henriquez op de markt. Hij is bekend als cidersommelier, die bij het  televisieprogramma Keuringsdienst van waarde tekst en uitleg gaf over de productie van deze alcoholische appeldrank. Hij staat op deze markt omdat hij uit het Noorden komt en een ciderwinkel heeft. Deze markt is een uitgelezen plek om cider te promoten. Wat een feest! Terwijl Raúl ons getrakteerd op maar liefst vier verschillende ciders, waarvan één van eigen makelij, houdt hij niet op met vertellen over de verscheidenheid aan ciders en aanverwante dranken. Hier zijn we erg vatbaar voor, dus het aanschaffen van een aantal ciders heeft geen extra stimulans nodig. We staan met veel plezier naar hem te luisteren, maar helaas dwingen de coronamaatregelen ons om verder te trekken en plaats te maken voor anderen.

Niet getreurd! De volgende kraam blijkt minstens zo interessant. Hier staan Sweis Ubels en zijn dochter van Dyxhorn wyn, die in de provincie biologische vruchtenwijn produceren. De wijnen zijn gemaakt van verschillende vruchten, waaronder mispel (rozebottelachtig), rode bessen en druif (rosé, wit en rood). Ze smaken goed, maar erg droog. Wijn produceren in onze contreien blijft een opgave. Hoewel Sweis merkt de de opwarming van de aarde een positief effect heeft op het suikergehalte van zijn vruchten, blijft het noodzakelijk om extra suiker toe te voegen om het alcoholpercentage op te krikken. Op de vraag hoe de productie in zijn werk gaat, pakt hij zijn telefoon erbij en toont zijn productieopstelling. Te zien zijn roestvrijstalen vaten, glazen vergistingsvaten en een aantal grote potten. Een uit de hand gelopen hobby noemt hij het. “ We hebben recent een nieuw stuk grond aangekocht, maar hier mag ik van mijn vrouw geen fruitbomen planten. Straks ben je nóóit meer thuis, zegt ze”.

Na de alcoholische versnaperingen begint de eetlust op te spelen. De eerder voorbij gelopen viskraam, biedt een uitstekende mogelijkheid. Onze keuze valt op een broodje paling. Lang ging het slecht met de paling in Nederland, maar volgens de laatste berichten gaat het inmiddels weer wat beter. De visboer kan dit beamen. Hij vertelt dat de paling tegenwoordig een handje geholpen wordt op zijn complexe migratieroute van en naar de Sargassozee tussen Noord en Zuid-Amerika. Desalniettemin blijft de wilde paling bedreigd en komt de meeste paling voor de consumptie tegenwoordig van de kwekerij. Na het eten van de heerlijke vette vis, is het tijd om de uitgang te zoeken, mij te verheugen op het consumeren van de aankopen en vast te stellen dat een bezoek aan de voorjaarsmarkt van 2021 in de agenda genoteerd staat.

Bijna alle gewassen – of producten hiervan gemaakt – op het schilderij van Arcimboldo waren aanwezig op de markt. Op paddestoelen na, maar de provincie Groningen kent dan ook weinig bos. De streekproductenmarkt heeft aan alle verwachtingen voldaan en meer. Te realiseren dat Groningen en de Ommelanden zoveel te bieden hebben. Van uitstekende vleeswaren en prachtige groenten tot droge wijnen en fantastische ciders. Je gaat bijna denken dat een restaurant waar alleen maar gewerkt wordt met lokale producten, levensvatbaar kan zijn in Groningen.