Kopstoten drinken bij Beeks!

Dit is wat ankerman Toon Spoorenberg en zijn co-presentator, reporter en tevens beste kennis Peer van Eersel steevast doen na een uitzending van het immer objectieve, journalistiek verantwoorde en absoluut niet humoristisch bedoelde Radio Bergeijk. Dit absurdistische en politieke zeer incorrecte radioprogramma, gemaakt door Peter Houtman en George van Houts speelt zich af in het echt bestaande Noord-Brabantse dorp Bergeijk. Waar tophoreca locatie ‘Grand’ Café Beeks voor Toon en Peer een plek is om, na hun pro deo arbeid als radiomakers, te ontspannen en zich vol te laten lopen met de aller Hollandsche combinatie van gerstenat en Ge-never; de kopstoot!

De kopstoot dankt zijn naam aan het effect dat deze combinatie van jonge jenever en pils teweeg brengt. Het is de bedoeling om de tot het vriespunt gebrachte jonge jenever in één haal achterover te slaan en het branderige gevoel dat in de keel ontstaat vanwege het hoge alcoholpercentage af te blussen met pils. Het resultaat van de relatief grote alcoholinname is waar het omgaat. De smaak of de gastronomische verfijning van deze combinatie is niet van enige betekenis. Jonge jenever heeft een erg vlakke smaak en industriële pils is ook niet iets dat de tong uitdaagt.

Dit verandert wanneer er oude of op de klassieke manier gestookte jenever gedronken wordt, die qua smaak veel rijker is dan de jonge variant.  De verschillende jenevers kennen dan ook een ander bereidingsproces. Jonge jenever wordt verkregen uit neutrale alcohol dat gedestilleerd is met suikerbieten of aardappelzetmeel als basis. Aan deze jenevers is vaak zelfs geen jeneverbes of andere kruiderij toegevoegd en lijkt veel weg te hebben van wodka. De meeste oude jenever wordt ook met neutrale alcohol gemaakt, maar bevat minstens 15% moutwijn (graandistillaat) en is bewerkt met jeneverbessen en diverse kruiden. Hierdoor kan de maker spelen met de receptuur en een eigen karakter en smaak meegeven.

Jenever produceren op basis van moutwijn is de klassieke manier en wordt vanaf het einde van de negentiende eeuw nog maar weinig gedaan vanwege de kostenbesparende kolomdistillatie methode die dan opkomt. Daar zie je tegenwoordig weer een kleine verandering in komen doordat in het kielzog van de microbrouwerijen, er ook microdistillerijen zijn die zich bezighouden met de productie van jenever met hoge percentages moutwijn of jenevers met bijzondere toevoegingen. Het drinken van iets anders dan jonge jenever is niet aan beide heren besteed, zij moeten leven van een AOW en vanwege hun alcoholisme hebben ze maling aan de smaakrijkdom die oude of op de klassieke wijze gestookte jenever te bieden heeft. Laat staan dat ze dit combineren met een andere bierstijl dan pils.

Sinds enkele jaren is de Nederlandse biermarkt ontploft. Hoewel pils nog altijd één van de populairste bierstijlen blijft, is de vraag naar en het aanbod van craft/speciaalbier enorm toegenomen. Waar voorheen de Belgische bierstijlen het redelijk goed deden bij de Nederlandse consument is nu de aandacht verschoven naar de met name Engelse stijlen in een nieuw jasje, die gebrouwen worden door microbrouwerijen met een vaak kleine en exclusieve oplage . Dan heb ik het bijvoorbeeld over de I.P.A. (Indian Pale Ale), de Stout en de Porter. Kenmerkend voor deze bieren is de diversiteit aan gebruikte soorten granen, mouten, gisten en hoppen, met daarbij de verschillende brouwprocessen. Bier is tegenwoordig zo uiteenlopend dat het met gemak kan concurreren met wijn, als traditionele combinatie met  gerechten, en goed zou kunnen dienen om de kopstoot nieuw momentum te geven.

Dat Toon en Peer juist kiezen voor de kopstoot is allerminst vreemd, omdat deze combinatie een typische Nederlandse is. Dit begint al met het feit dat jenever onze nationale drank is, maar vermoedelijk al in de dertiende eeuw in België zijn oorsprong kent en de wereld is overgewaaid als Gin. Hoewel jenever in Nederland aan een renaissance bezig is heeft het nog steeds een oubollig imago. Dit is juist waarom het zo in de smaak valt, want moderniteit en vernieuwing is zacht gezegd niet iets waar de heren zich mee inlaten.

Daarnaast wantrouwen ze het geheel aan zaken dat van boven de ‘grote riolen’ komt. Dit is enigszins verwonderlijk omdat het zwaartepunt van de Nederlandse jenever industrie in de Randstad ligt en in het verleden was dit niet anders. De verdere buitenwereld is voor de presentatoren sowieso iets waarvoor ze louter minachting koesteren, met als uitzondering, Duitsland, dat zij regelmatig aanduiden als Groot-Bergeijk (Dit vanwege de vermeende aansluiting van Bergeijk bij het Duitse rijk en de sympathie voor het regime aldaar in de periode 1933-1945).

Uit Groot-Bergeijk komt dan ook de lange natte slappe zure Duitse worst die Tonnie van der Mortel – bekend in Bergeijk van de tafelzuren en de politieke partij ‘Bergeijk terug’ – rechtstreeks vanaf de Frankfurter worst Messe importeert en per meter verkoopt aan de gewillige Bergeijkenaar. Deze rauwe ongefermenteerde worst wordt als uitermate geschikt bevonden door Toon en Peer om als foodpairing bij de kopstoot te nuttigen.

Tedje! kopstootmuziek!

✭Voor een ervaring met smaakvolle kopstoot combinaties kunt u terecht bij café de Singelier in helpman te Groningen. Waar, voor zover ik weet, als enige echt werk gemaakt wordt van het combineren van de twee dranken (jenever en craft/speciaalbier).

✭Een ander connectie tussen jenever en Groningen is natuurlijk distilleerderij Hooghoudt dat vanaf 1888 jenevers produceert.

Verder lezen, kijken en luisteren:

  • Radio Bergeijk (VPRO) 2001-2007 & 2019-heden (podcast 600+ afleveringen van 15 min)
  • Radio Bergeijk TV: toewijding in beeld (VPRO) 2007 (5 afleveringen) https://www.vpro.nl/programmas/radio-bergeijk/afleveringen/toewijding-in-beeld.html